مجازات شروع به جرم سرقت تعزیری

مجازات شروع به جرم سرقت تعزیری بستگی به نوع سرقت و شدت آن دارد. اگر کسی قصد دزدی داشته باشد و برای انجامش اقداماتی هم بکند، اما به دلایلی که دست خودش نیست، موفق به اتمام کار نشود، قانون برای همین شروع کردن هم مجازات در نظر گرفته. این مجازات معمولاً از خود جرم اصلی کمتره و توی بعضی موارد خاص، مثل سرقت های ساده با قانون جدید کاهش مجازات حبس تعزیری، ممکنه اصلاً مجازاتی برای شروع به جرم سرقت وجود نداشته باشه.

احتمالاً برای خیلی ها پیش اومده که با کلمه شروع به جرم مواجه بشن، چه خودشون، چه کسی از اطرافیانشون، یا حتی تو اخبار و داستان ها. این کلمه یه بار حقوقی و مهم داره، مخصوصاً وقتی پای جرم های مالی مثل سرقت در میون باشه. سرقت رو که دیگه همه می دونیم یعنی چی، ولی شروع به جرم سرقت یه داستان دیگه ست که ریزه کاری های خاص خودش رو داره. ما تو این مقاله قراره پرونده این موضوع رو کامل باز کنیم و ببینیم قانون مملکت ما، از سیر تا پیاز، درباره مجازات شروع به جرم سرقت تعزیری چی میگه.

توی نظام حقوقی ما، بین سرقت حدی و تعزیری کلی تفاوت هست که شناختش خیلی مهمه. سرقت حدی، اون مدل دزدیه که شرایط خیلی خاص و سخت گیرانه ای داره و مجازاتش هم توی شرع و قانون دقیقاً مشخص شده و قابل تغییر نیست. اما سرقت تعزیری، دزدی های دیگه ست که بسته به شرایط و خصوصیاتش، قاضی میتونه مجازات های مختلفی براش تعیین کنه. بحث اصلی ما اینجاست، یعنی روی همین شروع به جرم سرقت تعزیری متمرکز میشیم. چیزی که این روزا خیلی اهمیت پیدا کرده و باید حسابی حواسمون بهش باشه، قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب ۱۳۹۹ هست که کلی از معادلات و مجازات ها رو تغییر داده و روی شروع به جرم سرقت هم بی تاثیر نبوده. پس اگه میخواید بدونید این قانون جدید چه بلایی سر مجازات شروع به جرم سرقت ساده آورده، تا آخرش با ما همراه باشید.

اصلاً شروع به جرم یعنی چی؟

قبل از اینکه بریم سراغ سرقت، بیایید ببینیم اصلاً مفهوم شروع به جرم چی هست و قانون چطور بهش نگاه میکنه. یه وقتایی هست آدم قصد انجام یه کاری رو داره، یه وقتایی برای اون کار مقدماتی رو فراهم می کنه، و یه وقتایی هم هست که دیگه دست به کار میشه. قانون میگه فقط اگه دست به کار بشی و وارد مرحله اجرا بشی، ممکنه مجازات بشی.

تعریفی که قانون گفته (ماده ۱۲۲ قانون مجازات اسلامی)

طبق ماده ۱۲۲ قانون مجازات اسلامی، شروع به جرم این شکلی تعریف میشه: «هر کس قصد ارتکاب جرمی کرده و شروع به اجرای آن نماید، لکن به واسطه عامل خارج از اراده او قصدش معلق بماند، به شرح زیر مجازات می شود…» خب این یعنی چی؟ یعنی سه تا رکن اصلی اینجا داریم که باید با هم جمع بشن:

قصد انجام جرم: اول از همه باید نیت اون جرم رو داشته باشی. یعنی از اول بدونی میخوای دزدی کنی، نه اینکه اتفاقی بیفته.
شروع به اجرا: فقط نیت کافی نیست. باید دست به کار بشی و عملیات رو شروع کنی. مثلاً برای سرقت، اگه فقط توی ذهنت بگی ای کاش میتونستم کیف اون یارو رو بدزدم، این شروع به جرم نیست. اما اگه بری دنبالش، بخوای کیفش رو بکشی و دستت بهش بخوره، اینجا دیگه وارد مرحله اجرا شدی.
ناتمام موندن جرم به خاطر عامل بیرونی: اینجا مهم ترین بخش قضیه ست. یعنی کاری که شروع کردی، به خاطر یه چیزی که دست خودت نبوده، نصفه می مونه. مثلاً داشتی ماشین رو روشن می کردی که بدزدی، یهو پلیس سر میرسه. یا داشتی از پنجره خونه می رفتی تو، صاحب خونه بیدار میشه و داد و بیداد میکنه. اینجا دیگه مقصر تو نیستی که کار ناتمام مونده، یه عامل خارجی جلوت رو گرفته.

مثال های دم دستی برای درک بهتر این موضوع خیلی کمک می کنه. فرض کنید یه نفر میخواد یه ماشین رو بدزده. اگه فقط فکرش رو بکنه و تو ذهنش نقشه بکشه، این شروع به جرم نیست. اگه بره ابزار مخصوص دزدی ماشین رو بخره و بیاره دم خونه ش، هنوز شروع به جرم نکرده. اما اگه با اون ابزارها بره کنار ماشین، در رو باز کنه و سیم ها رو به هم وصل کنه تا ماشین رو روشن کنه، اینجا دیگه عملیات اجرایی شروع شده. حالا اگه قبل از اینکه ماشین رو حرکت بده، توسط یه رهگذر دیده بشه و طرف پلیس رو خبر کنه و اون شخص دستگیر بشه، اینجا دیگه مصداق بارز شروع به جرم سرقت هست. چون نیت دزدی داشته، شروع به اجرا کرده، ولی یه عامل خارجی (دیده شدن توسط رهگذر و دستگیری) مانع اتمام کارش شده.

تفاوت فکر کردن، آماده شدن و شروع به جرم

این سه تا مفهوم خیلی شبیه به هم هستن، اما تو قانون کلی فرق دارن. بیاید با مثال های ملموس تر ببینیم داستان از چه قراره.

ماده ۱۲۳: فقط فکر جرم، جرم نیست!

ماده ۱۲۳ قانون مجازات اسلامی خیلی واضح میگه: «مجرد قصد ارتکاب جرم و یا عملیات و اقداماتی که فقط مقدمه جرم است و ارتباط مستقیم با وقوع جرم ندارد، شروع به جرم نیست و از این حیث قابل مجازات نمی باشد.» یعنی چی؟ یعنی:

فقط فکر کردن: اگه تو ذهنت به دزدی فکر کنی، یا حتی با دوستات نقشه بکشی، اما هیچ عملی انجام ندی، جرم نیست. تا وقتی دست به کار نشدی، قانون کاری با افکار و نیت تو نداره.
آماده شدن (اعمال مقدماتی): این مرحله یه قدم جلوتر از فکر کردنه. مثلاً میری یه قیچی یا اهرم برای شکستن قفل می خری، یا میری محلی که میخوای ازش دزدی کنی رو شناسایی می کنی. این کارها، هرچند نشون میده نیتت چیه، اما هنوز ارتباط مستقیم با خود عمل ربایش (که رکن اصلی سرقته) نداره. پس اینها هم شروع به جرم محسوب نمیشه و مجازات نداره.

فرض کنید یه نفر تو خونه اش میشینه و نقشه میکشه که چطور از یه مغازه جواهر فروشی دزدی کنه. تمام جزئیات رو تو ذهنش مرور می کنه، حتی میره تو اینترنت نقشه ساختمون رو پیدا می کنه. تا اینجای کار، چون هیچ عمل فیزیکی مستقیمی که منجر به دزدی بشه انجام نداده، طبق ماده ۱۲۳ شروع به جرم نکرده و مجازاتی نداره.

ماده ۱۲۴: پشیمونی به موقع، نجاتت میده؟

یه وقتایی هم هست که آدم شروع به جرم می کنه، اما وسط کار پشیمون میشه و خودش، با اراده خودش، عملیات رو متوقف می کنه. ماده ۱۲۴ این موضوع رو اینطور توضیح میده: «هرگاه کسی شروع به جرمی نماید و به اراده خود آن را ترک کند به اتهام شروع به آن جرم، تعقیب نمی شود لکن اگر همان مقدار رفتاری که مرتکب شده است جرم باشد به مجازات آن محکوم می شود.»

اینجا دو تا نکته مهم داریم:

اگه خودت پشیمون بشی و دزدی رو نصفه رها کنی، برای شروع به جرم سرقت مجازات نمیشی. مثلاً رفتی تو خونه ای تا دزدی کنی، یهو دلت رحم میاد یا پشیمون میشی و قبل از برداشتن چیزی، از اونجا فرار می کنی. تو برای شروع به جرم سرقت مجازات نمیشی.
اما یه ولی بزرگ اینجا وجود داره: اگه همین کارهایی که تا قبل از پشیمونی انجام دادی، خودشون به تنهایی جرم باشن، برای اون کارها مجازات میشی. مثلاً برای وارد شدن به اون خونه، در رو شکستی. شکستن در (تخریب) خودش یه جرمه. یا بدون اجازه وارد ملک کسی شدی (ورود به عنف) که اونم جرمه. پس برای تخریب یا ورود به عنف مجازات میشی، اما برای شروع به جرم سرقت نه.

بیایید یه مثال دیگه بزنیم. یه نفر شبونه میره تو حیاط یه ویلا، نیتش اینه که ماشین رو بدزده. از دیوار میپره تو و در حیاط رو باز میکنه تا ماشین رو دربیاره. اما همین که میرسه کنار ماشین، یهو دلش میلرزه و پشیمون میشه و از همون راهی که اومده برمیگرده بیرون. اینجا چون خودش با اراده خودش کار رو ترک کرده، برای شروع به جرم سرقت تعقیب نمیشه. اما اگه برای ورود به حیاط قفل در رو شکسته باشه، بابت تخریب مجازات میشه. یا اگه فقط وارد حیاط شده باشه، بابت ورود به عنف ممکنه مجازات بشه.

شروع به جرم سرقت تعزیری: دقیقاً چیه و چطوری اتفاق می افته؟

حالا که کلیات شروع به جرم دستمون اومد، وقتشه که بریم سراغ موضوع اصلی خودمون: شروع به جرم سرقت تعزیری. این بخش خیلی مهمه، چون هم سرقت تعریف های خاص خودش رو داره، هم تعزیری بودنش کلی روی مجازات تاثیر میذاره.

سرقت تعزیری یعنی چی؟

طبق ماده ۲۶۷ قانون مجازات اسلامی، سرقت یعنی: «ربودن مال متعلق به غیر». همین! البته این تعریف کلیه و ریزه کاری های دیگه ای هم داره. اما مهم اینه که مال متعلق به شخص دیگه ای باشه و بدون رضایت اون شخص، پنهانی برداشته بشه. حالا اگه این سرقت شرایط خیلی خاص و پیچیده ای مثل بردن مال از حرز (جایی که مال برای نگهداری در اونجا قرار داده شده، مثل گاوصندوق یا خونه قفل شده) و نبودن شبهه مالکیت و… رو داشته باشه و همه اون ۱۴ تا شرط ماده ۲۶۸ قانون مجازات اسلامی رو همزمان داشته باشه، میشه سرقت حدی و مجازاتش هم قطع عضو یا حبس ابد و اعدام هست که شرع تعیین کرده. اما اگه یکی از اون ۱۴ شرط نباشه، یا سرقت شرایط دیگه ای داشته باشه، میشه سرقت تعزیری که مجازاتش رو قانونگذار تعیین کرده و دست قاضی برای تخفیف و اینا بازتره.

انواع سرقت تعزیری هم زیاده و شامل این موارد میشه:

سرقت ساده: این همون دزدی معمولیه که هیچ کدوم از شرایط خاص سرقت حدی یا مشدد رو نداره. مثلاً یه نفر یه کیف رو از روی میز کافه بدزده و هیچ خشونتی هم به کار نبرده باشه.
سرقت مشدد: این نوع سرقت ها شرایط خاصی دارن که باعث میشه مجازاتشون سنگین تر بشه. مثلاً:
- سرقت با پنج شرط (ماده ۶۵۱): شبانه باشه، چند نفر باشن، مسلح باشن، شکستن حرز باشه، و آزار رسوندن به مردم.
- سرقت مقرون به آزار یا مسلحانه (ماده ۶۵۲): مثلاً سارق در حین دزدی یا بعدش، کسی رو اذیت کنه یا با اسلحه تهدیدش کنه.
- راهزنی (ماده ۶۵۳): دزدی در راه ها و جاده ها.
- سرقت جمعی شبانه و مسلحانه (ماده ۶۵۴): وقتی چند نفر با هم، شبانه و با اسلحه دزدی می کنن.

پایه های اصلی شروع به جرم سرقت تعزیری

حالا که سرقت تعزیری رو فهمیدیم، بیایید ببینیم چه چیزایی باید اتفاق بیفته تا بگیم یه نفر شروع به جرم سرقت تعزیری کرده.

۲.۲.۱. عمل مجرمانه (کاری که انجام می دی):

اینجا منظور اون کارهایی هست که سارق انجام میده و دقیقاً مربوط به خودِ دزدیه. یعنی قدم هایی که برمیداره تا مال رو بدزده. مثلاً:

شکستن قفل در یک خانه یا مغازه.
ورود غیرمجاز به حریم شخصی کسی (مثلاً پریدن از دیوار یا رد شدن از پنجره).
تلاش برای باز کردن درب ماشین.
خنثی کردن سیستم های امنیتی مثل دزدگیر.

مهم اینه که این کارها ارتباط مستقیم و بلاواسطه با عمل ربایش (همون برداشتن مال) داشته باشن. مثلاً اگه کسی فقط ابزار دزدی رو تو جیبش داشته باشه، این هنوز عملیات اجرایی نیست. اما اگه با همون ابزار بره سراغ گاوصندوق و شروع به دستکاری قفلش کنه، اینجا دیگه عملیات اجرایی شروع شده.

۲.۲.۲. نیت دزدی (قصد ربایش):

همونطور که گفتیم، تو هر جرمی باید قصد انجام اون جرم رو داشته باشی. اینجا هم سارق باید نیت داشته باشه که مالِ دیگری رو برای خودش ببره. یعنی سوء نیت خاص برای تصاحب مال دیگران باید وجود داشته باشه. اگه کسی سهواً یا اشتباهاً یه مالی رو برداره، این سرقت محسوب نمیشه و در نتیجه شروع به جرم سرقت هم نیست.

۲.۲.۳. دزدی کامل نشد، اما نه تقصیر خودت:

این آخرین و مهم ترین رکنش. یعنی تمام کارهای لازم برای دزدی رو شروع کردی، قصد هم داشتی، اما یه اتفاق غیرمنتظره و خارج از اراده تو، باعث شد دزدی کامل نشه. مثلاً:

وسط دزدی، پلیس سر رسید و دستگیرت کرد.
داشتی از خونه دزدی می کردی، یهو صاحب خونه بیدار شد و شروع کرد به فریاد زدن.
اومدی ماشین رو بدزدی، اما یهو باطری ماشین خوابید یا بنزین تموم شد و نتونستی فرار کنی.
سیستم امنیتی که فکر می کردی از کار انداختی، دوباره فعال شد و آژیر کشید.

فرض کنید یه نفر، اسمش رو بذاریم «بهرام»، تصمیم میگیره از یه خونه ای که میدونه برای چند روز خالیه، دزدی کنه. شبونه، با ابزارهای مخصوصش میره دم اون خونه. اول قفل در ورودی رو با مهارت باز میکنه (اینجا عملیات اجرایی شروع شده). وارد حیاط میشه، میره سمت پنجره پذیرایی و با یه ابزار دیگه شروع به باز کردن پنجره می کنه. نیتش هم از اول اینه که طلا و پول های صاحب خونه رو ببره. خب، تا اینجا همه چیز اوکیه. حالا وقتی پنجره رو باز می کنه و میخواد بره داخل، یهو یه نگهبان محله که اونجا رو گشت می زده، از پشت بوته ها پیداش میشه و با صدای بلند میگه: «تو اونجا چیکار می کنی؟!» بهرام که شوکه شده و دستپاچه شده، میخواد فرار کنه که نگهبان و چند نفر دیگه که با صدای اون اومدن، دستگیرش می کنن. در این سناریو، بهرام نیت سرقت داشته، عملیات اجرایی رو شروع کرده، اما به خاطر عامل خارج از اراده اش (دیده شدن توسط نگهبان و دستگیری)، نتونسته دزدی رو کامل کنه. پس این میشه یه مصداق کامل از شروع به جرم سرقت تعزیری.

یادتون باشه، فرق اساسی بین فکر به جرم و شروع به جرم اینه که تو شروع به جرم، دیگه از مرحله نقشه کشیدن رد شدی و دست به کار شدی، اما یه اتفاق غیرمنتظره مانع از تموم شدن کارت شده.

مجازات شروع به جرم سرقت تعزیری چقدره؟

خب، رسیدیم به بخش جذاب و البته مهم ماجرا: مجازات! قانون برای شروع به جرم سرقت، مخصوصاً نوع تعزیریش، مجازات های مختلفی در نظر گرفته که باید حسابی حواسمون بهشون باشه. این مجازات ها بر اساس درجه جرم اصلی متفاوتن و یه قانون جدید هم اومده که تو بعضی از سرقت های ساده، حسابی معادلات رو به هم ریخته.

طبق قانون، مجازات ها چطوری تقسیم می شن؟ (ماده ۱۲۲ ق.م.ا)

همون ماده ۱۲۲ قانون مجازات اسلامی که تو بخش های قبلی گفتیم، خودش تقسیم بندی هایی برای مجازات شروع به جرم داره. یعنی مجازات شروع به جرم، از مجازات اصلی اون جرم کمتره و بسته به شدت جرم اصلی، درجه اش فرق می کنه. بیایید ببینیم این تقسیم بندی چطوریه:

جرم اصلی با مجازات…	مجازات شروع به جرم
سلب حیات (اعدام)، حبس دائم، حبس تعزیری درجه ۱ تا ۳	حبس تعزیری درجه ۴ (بیشتر از ۵ تا ۱۰ سال)
قطع عضو، حبس تعزیری درجه ۴	حبس تعزیری درجه ۵ (بیشتر از ۲ تا ۵ سال)
شلاق حدی، حبس تعزیری درجه ۵	حبس تعزیری درجه ۶ (بیشتر از ۶ ماه تا ۲ سال) یا شلاق یا جزای نقدی درجه ۶

یک نکته خیلی مهم که باید یادتون باشه: تبصره ماده ۱۲۲ میگه که «در جرایم تعزیری درجه شش، هفت و هشت، شروع به جرم قابل مجازات نیست.» این یعنی اگه یه جرمی اونقدر کوچیک باشه که مجازاتش تو درجه ۶، ۷ یا ۸ قرار بگیره، اصلاً اگه کسی شروع به انجامش کنه ولی تموم نشه، مجازات نمیشه. این نکته تو بحث سرقت های ساده خیلی اهمیت پیدا می کنه که جلوتر بیشتر در موردش حرف می زنیم.

مجازات شروع به جرم در سرقت های تعزیری خاص (مثل سرقت مسلحانه و…)

قانونگذار برای بعضی از سرقت های تعزیری که به خاطر شرایط خاصشون خیلی خطرناک ترن، مجازات شروع به جرم جداگانه و سنگین تری رو در نظر گرفته. اینو ماده ۶۵۵ قانون مجازات اسلامی میگه: «مجازات شروع به جرم های سرقت مندرج در مواد ۶۵۱، ۶۵۲، ۶۵۳ و ۶۵۴، تا پنج سال حبس و ۷۴ ضربه شلاق است.» بیایید یه نگاهی به این مواد و شروع به جرمشون بندازیم:

۳.۲.۱. ماده ۶۵۱: سرقت با پنج شرط

این سرقت یعنی دزدی که همزمان این ۵ تا شرط رو داشته باشه:

شبانه باشه.
چند نفر باشن (دو نفر یا بیشتر).
با سلاح باشه (حتی اگه سلاح غیرمجاز نباشه).
از جایی باشه که مال رو برای نگهداری توی اونجا گذاشتن (شکستن حرز).
همراه با آزار یا تهدید باشه.

اگه کسی شروع به همچین سرقتی کنه و بنا به دلایلی که دست خودش نیست، مثلاً پلیس میرسه و دستگیرش میکنه، مجازاتش طبق ماده ۶۵۵، تا پنج سال حبس و ۷۴ ضربه شلاقه.

۳.۲.۲. ماده ۶۵۲: سرقت مقرون به آزار یا مسلحانه

این یعنی سارق در حین دزدی یا موقع فرار، از زور استفاده کنه یا کسی رو تهدید به آزار و اذیت کنه، یا حتی با سلاح اقدام به دزدی کنه. مجازات اصلی این سرقت حبس های سنگینی داره. حالا اگه کسی شروع به همچین سرقتی کنه، باز هم طبق ماده ۶۵۵، تا پنج سال حبس و ۷۴ ضربه شلاق در انتظارشه.

۳.۲.۳. ماده ۶۵۳: راهزنی

این ماده در مورد دزدی هایی هست که در راه ها و جاده ها اتفاق میفته و البته این راهزنی نباید در حد محاربه باشه (محاربه مجازاتش اعدامه). اگه کسی برای راهزنی اقدام کنه اما نتونه کارش رو تموم کنه، مجازات شروع به جرمش طبق ماده ۶۵۵، تا پنج سال حبس و ۷۴ ضربه شلاقه.

۳.۲.۴. ماده ۶۵۴: سرقت جمعی شبانه و مسلحانه

این مورد شبیه ماده ۶۵۱ هست، با این تفاوت که اینجا تاکید روی اینه که چند نفر با هم، شبانه و با اسلحه اقدام به دزدی می کنن و البته این سرقت هم نباید در حد محاربه باشه. شروع به جرم این نوع سرقت هم مجازاتش طبق ماده ۶۵۵، تا پنج سال حبس و ۷۴ ضربه شلاقه.

قانون جدید کاهش مجازات حبس تعزیری ۱۳۹۹ چه تاثیری روی شروع به جرم سرقت گذاشته؟

این بخش همون جاییه که باید حسابی حواستون رو جمع کنید، چون قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب ۱۳۹۹ یه عالمه تغییرات مهم تو مجازات سرقت های تعزیری، مخصوصاً سرقت های ساده ایجاد کرده و روی مفهوم شروع به جرم هم تأثیرات خیلی زیادی داشته. اینجا جاییه که مقاله ما میتونه حسابی از بقیه متمایز باشه!

مجازات سرقت ساده قبل از قانون ۱۳۹۹

قبل از این قانون جدید، سرقت های ساده (یعنی اون دزدی هایی که هیچکدوم از شرایط مشدد رو نداشتن، مثل مواد ۶۵۶ و ۶۵۷ قانون مجازات اسلامی) هم مجازات حبس داشتن. مثلاً ماده ۶۵۷ میگفت برای سرقت ساده، مجازات حبس از سه ماه و یک روز تا دو سال و تا ۷۴ ضربه شلاقه.

چیزی که قانون جدید میگه:

قانون کاهش مجازات حبس تعزیری (مصوب ۱۳۹۹) یه تبصره جدید به ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی اضافه کرده که میگه: «جرم سرقت موضوع مواد (۶۵۶)، (۶۵۷)، (۶۶۱) و (۶۶۵) قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۵، در صورتیکه ارزش مال مسروقه کمتر از دویست میلیون ریال (۲۰ میلیون تومان) باشد و مرتکب سابقه مؤثر کیفری نداشته باشد، قابل گذشت محسوب می شود.» و در ادامه هم میگه که مجازات این سرقت ها (اگه قابل گذشت بشن) به حبس یا جزای نقدی درجه شش یا هفت کاهش پیدا می کنه.

خب، این یعنی چی؟ بیایید این نکات رو با هم بررسی کنیم:

اگه یه نفر سرقت ساده ای انجام بده (مثلاً یه موبایل یا کیف پول بدزده) و ارزش چیزی که دزدیده، زیر ۲۰ میلیون تومن باشه.
اگه اون آدم قبلاً سابقه کیفری مؤثر نداشته باشه (یعنی محکومیت قطعی به جرم عمدی با مجازات حبس، شلاق، جزای نقدی بالای ۲۰۰ میلیون ریال و…).
در این حالت، سرقتش تبدیل میشه به یه «جرم قابل گذشت». یعنی اگه شاکی پرونده رضایت بده، سارق دیگه مجازات نمیشه.
حالا مهم تر از همه: مجازات همین سرقت های ساده قابل گذشت، به مجازات های درجه شش یا هفت کاهش پیدا می کنه.

یه نکته طلایی و خیلی مهم:

حالا به یاد اون نکته مهمی که از تبصره ماده ۱۲۲ گفتیم بیفتید: «در جرایم تعزیری درجه شش، هفت و هشت، شروع به جرم قابل مجازات نیست.»

پس، اگه سرقت ساده ای اتفاق بیفته که شرایط بالا رو داشته باشه (ارزش مال زیر ۲۰ میلیون و نداشتن سابقه مؤثر کیفری)، مجازات اصلی اون سرقت، به خاطر قانون جدید، میاد توی دسته بندی درجه شش یا هفت. و چون شروع به جرم برای جرائم درجه شش، هفت و هشت اصلاً قابل مجازات نیست، پس:

نتیجه کلیدی این میشه که برای شروع به جرم سرقت های ساده ای که مشمول این شرایط قانون کاهش مجازات حبس تعزیری (۱۳۹۹) میشن، دیگه مجازاتی وجود نداره!

بیایید چند تا مثال بزنیم که قشنگ جا بیفته:

سناریوی ۱ (قبل از قانون جدید): بهرام میره تو یه مغازه، میخواد یه لپ تاپ بدزده که قیمتش مثلاً ۱۵ میلیون تومنه. هنوز لپ تاپ رو برنداشته، صاحب مغازه سر میرسه و بهرام رو دستگیر میکنه. قبل از قانون ۱۳۹۹، چون سرقت لپ تاپ (۱۵ میلیون تومن) یه سرقت ساده بود که مجازاتش حبس درجه ۵ یا ۶ بود، بهرام بابت شروع به جرم سرقت مجازات میشد.
سناریوی ۲ (با قانون جدید): همون بهرام، همون لپ تاپ ۱۵ میلیون تومنی. صاحب مغازه سر میرسه و بهرام دستگیر میشه. حالا اگه بهرام سابقه کیفری مؤثر نداشته باشه، با توجه به قانون ۱۳۹۹، این سرقت لپ تاپ (اگر انجام می شد) تبدیل به جرمی میشه با مجازات درجه ۶ یا ۷. و چون شروع به جرم برای جرایم درجه ۶ و ۷ مجازات نداره، بهرام برای شروع به جرم سرقت مجازات نمیشه.
سناریوی ۳ (با قانون جدید، ولی بدون شمول شرایط): فرض کنید بهرام میره یه لپ تاپ ۵۰ میلیون تومنی رو بدزده، یا اینکه لپ تاپ ۱۵ میلیون تومنیه ولی بهرام ۱۰ بار سابقه کیفری مؤثر داره. اینجا دیگه شرایط قانون کاهش مجازات حبس تعزیری شامل حالش نمیشه. پس مجازات سرقت اصلی، همون مجازات قبلی (مثلاً حبس درجه ۵) باقی میمونه و بهرام برای شروع به جرم سرقت مجازات میشه (طبق ماده ۱۲۲ و جدول بالا).

پس این قانون جدید واقعاً یه تغییر بزرگ ایجاد کرده و باعث شده تو خیلی از پرونده های مربوط به شروع به جرم سرقت های ساده، متهمان دیگه بابت شروع به جرم مجازات نشن. البته این به این معنی نیست که اگه تو اون لحظه کار دیگه ای (مثل تخریب یا ورود به عنف) انجام داده باشن، برای اون کارها مجازات نشن. نه، فقط برای خود شروع به جرم سرقت، دیگه حکمی صادر نمیشه.

اگه دزدی کامل نشد، ولی کارهای دیگه انجام دادی که خودشون جرم بودن، چی میشه؟

گفتیم که اگه کسی شروع به جرم سرقت کنه ولی به دلایل خارج از اراده اش موفق نشه، ممکنه مجازات بشه. اما یه حالت دیگه هم هست. ممکنه اصلاً اون عملی که انجام داده، طبق قانون، شروع به جرم سرقت محسوب نشه (مثلاً به خاطر همون قانون کاهش مجازات حبس که سرقت رو به درجه پایین تری میاره و شروع به جرمش رو منتفی میکنه)، یا اینکه اصلاً از مرحله شروع به اجرا هم عبور نکرده باشه. ولی همون کارهایی که کرده، خودشون به تنهایی جرم باشن و مجازات مستقل داشته باشن. اینجا دیگه باید تکلیفش رو با قانون مشخص کنه.

مجازات اعمالی که خودشون جرم محسوب میشن (ماده ۱۲۴ ق.م.ا)

برگردیم به ماده ۱۲۴ قانون مجازات اسلامی. یادتونه گفتیم «هرگاه کسی شروع به جرمی نماید و به اراده خود آن را ترک کند به اتهام شروع به آن جرم، تعقیب نمی شود لکن اگر همان مقدار رفتاری که مرتکب شده است جرم باشد به مجازات آن محکوم می شود.» حالا این قانون برای مواقعی که اصلاً شروع به جرم سرقت هم محقق نشده، کاربرد داره. یعنی حتی اگه نیت دزدی داشتی، اما کار به جایی نرسید که بگن شروع به جرم سرقت کردی، یا حتی اگه شروع به جرم کردی ولی مثلاً با اون قانون جدید، دیگه مجازات نداره، باز هم اون کارهای فرعی که انجام دادی ممکنه جرم باشن و برات دردسر درست کنن.

مثلاً، یه نفر به قصد دزدی وارد حیاط خونه ای میشه. هنوز نرسیده به در ورودی یا پنجره که عملیات ربایش رو شروع کنه، صاحب خونه بیدار میشه و دستگیرش میکنه. اینجا شاید هنوز مراحل شروع به جرم سرقت کامل نشده باشه، چون عملیات اجرایی ربایش شروع نشده. ولی همین ورود به حریم خصوصی دیگری بدون اجازه خودش یه جُرمه! یا یه مثال دیگه: یه نفر میره دم یه مغازه، میخواد دزدی کنه. برای اینکه وارد بشه، قفل در رو میشکنه. اما قبل از اینکه وارد مغازه بشه، پلیس میرسه. اینجا اگه حتی شروع به جرم سرقت محقق نشه، اون کار شکستن قفل خودش یه جُرمه به نام تخریب.

پس، اعمالی که ممکنه در حین تلاش برای سرقت انجام بشن و خودشون دارای مجازات مستقل باشن، شامل موارد زیر میشن:

ورود به عنف یا ورود غیرمجاز: اگه کسی بدون اجازه و با زور یا پنهانی وارد ملک خصوصی دیگری بشه، حتی اگه نتونه چیزی بدزده، طبق ماده ۶۹۴ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات) مجازات میشه. مجازاتش هم حبس از شش ماه تا سه ساله.
تخریب: اگه برای وارد شدن به جایی، قفل، پنجره یا هر چیز دیگه ای رو تخریب کنی، طبق مواد ۶۷۵ تا ۶۷۹ قانون مجازات اسلامی، مجازات تخریب برای تو در نظر گرفته میشه.
حمل سلاح غیرمجاز: اگه سارق در حین اقدام به سرقت، سلاح سرد یا گرم غیرمجاز همراه خودش داشته باشه، حتی اگه ازش استفاده نکنه یا سرقت به نتیجه نرسه، بابت حمل سلاح غیرمجاز طبق قوانین مربوط به اسلحه و مهمات، مجازات میشه.
آزار و اذیت یا تهدید: اگه سارق در حین عملیات به کسی آزار برسونه یا تهدیدش کنه، حتی اگه دزدی موفقیت آمیز نباشه، بابت اون آزار و اذیت یا تهدید طبق مواد قانونی مرتبط (مثل ماده ۶۶۹ ق.م.ا برای تهدید) مجازات میشه.

بنابراین، حتی اگه بهرام ما نتونه سرقت رو تموم کنه یا اصلاً شروع به جرم سرقتش به خاطر قانون جدید قابل مجازات نباشه، باز هم باید حواسش باشه که کارهایی مثل شکستن قفل، پریدن از دیوار، یا تهدید کسی، خودشون جرم های جداگانه ای هستن و برای اونها مجازات میشه. به قول معروف، اگه از چاله در بیای، ممکنه بیفتی تو چاه!

اگه چند بار شروع به دزدی کنی یا چندتا دزدی انجام بدی، چی؟

یه وقتایی هست که یه نفر نه فقط یه بار، بلکه چندین بار دست به شروع به سرقت میزنه، یا حتی یه سری سرقت ها رو تموم می کنه و کنارش چند تا شروع به جرم سرقت هم داره. اینجا دیگه پای مفهوم تعدد جرم میاد وسط که تو قانون مجازات اسلامی (ماده ۱۳۴) حسابی بهش پرداخته شده و مجازاتش هم فرق میکنه.

وقتی چند تا جرم اتفاق می افته (تعدد جرم) (ماده ۱۳۴ ق.م.ا)

تعدد جرم یعنی یه نفر چند تا جرم مختلف یا چند بار یه جرم رو انجام بده، بدون اینکه برای جرم قبلیش محاکمه و مجازات شده باشه. تو پرونده های سرقت، تعدد جرم میتونه این شکلی باشه:

چند فقره شروع به جرم سرقت (مثلاً سه بار تلاش برای دزدی از سه جای مختلف، که هیچکدوم به نتیجه نرسیده).
ترکیب شروع به جرم سرقت با سرقت های محقق شده (مثلاً یه بار دزدی کرده و موفق شده، سه بار هم تلاش کرده و موفق نشده).

ماده ۱۳۴ قانون مجازات اسلامی میگه اگه کسی مرتکب چند جرم بشه (چه از یک نوع، چه از انواع مختلف)، باید برای هر کدوم از جرم ها مجازات جداگانه تعیین بشه. اما نکته مهم اینجاست که فقط مجازات اون جرمی که از همه سنگین تره (مجازات اشد)، قابل اجراست. البته این قانون خودش ریزه کاری هایی داره:

تا سه جرم: اگه کسی تا سه تا جرم انجام داده باشه، فقط مجازات سنگین ترین جرم اجرا میشه. مثلاً اگه یه نفر شروع به جرم سرقت مسلحانه کرده باشه (که مجازاتش تا ۵ سال حبس و ۷۴ ضربه شلاقه) و در کنارش یه سرقت ساده هم کرده باشه (مثلاً با مجازات ۶ ماه حبس)، فقط همون مجازات شروع به جرم سرقت مسلحانه براش اجرا میشه.
بیشتر از سه جرم: اگه تعداد جرم ها بیشتر از سه تا باشه، داستان فرق میکنه. اینجا دیگه قاضی میتونه علاوه بر مجازات اشد (مجازات سنگین ترین جرم)، تا نصف حداکثر مجازات های بقیه جرم ها رو هم بهش اضافه کنه. مثلاً اگه کسی چهار بار شروع به جرم سرقت های مختلف کرده باشه، قاضی میتونه مجازات سنگین ترین شروع به جرم رو در نظر بگیره و تا نصف حداکثر مجازات های سه شروع به جرم دیگه رو هم بهش اضافه کنه. البته در مجموع، نباید از حداکثر مجازات پیش بینی شده برای همون جرم فراتر بره.

همین پیچیدگی ها نشون میده که اگه خدای نکرده کسی تو چنین شرایطی قرار گرفت، داشتن یه وکیل متخصص که به این ریزه کاری های قانونی مسلط باشه، واقعاً حیاتیه. چون وکیل میتونه با دفاع درست، جلوی مجازات های سنگین تر رو بگیره.

چند تا نکته حقوقی مهم و کاربردی

تا اینجا حسابی درباره شروع به جرم سرقت تعزیری، مجازات هاش و قانون جدید کاهش مجازات حبس صحبت کردیم. اما چند تا نکته مهم دیگه هم هست که تو دنیای واقعی و تو پرونده های حقوقی، خیلی به کار میاد و دونستنش خالی از لطف نیست:

چرا باید وکیل بگیریم؟
شاید بپرسید خب خودمون که قانون رو خوندیم، پس دیگه وکیل برای چیه؟ واقعیت اینه که قوانین حقوقی، مخصوصاً تو زمینه کیفری، کلی تبصره، ماده، تفسیر و رویه قضایی دارن که ممکنه برای یه فرد عادی اصلاً قابل درک نباشه. یه وکیل متخصص سرقت و حقوق کیفری، علاوه بر اینکه به تمام این قوانین و تبصره ها مسلطه، تجربه برخورد با پرونده های مشابه رو هم داره. اون میدونه چطور دفاع کنه، چطور مدارک رو جمع آوری کنه، چطور از حقوق موکلش دفاع کنه و چطور از جهات تخفیف مجازات (مثل همکاری با مقامات قضایی، ابراز ندامت، یا جوانی متهم) استفاده کنه. توی پرونده های شروع به جرم سرقت، مخصوصاً با وجود قانون جدید کاهش مجازات حبس، ممکنه یه وکیل بتونه اثبات کنه که اصلاً شروع به جرمی اتفاق نیفتاده یا قابل مجازات نیست و به این ترتیب، آینده موکلش رو نجات بده.
اثبات شروع به جرم چطوریه؟
اثبات شروع به جرم، کار راحتی نیست و قاضی باید از طریق ادله اثبات دعوی (مثل اقرار متهم، شهادت شهود، گزارش پلیس، فیلم های دوربین مداربسته، کشف ابزار و ادوات جرم و…) مطمئن بشه که تمام ارکان شروع به جرم (قصد، شروع به اجرا و عامل خارجی) محقق شده. اینجاست که اهمیت جمع آوری درست مدارک و نحوه ارائه اونها به دادگاه مشخص میشه.
امکان تخفیف مجازات (مثلاً اگه کمک کنی)
حتی اگه جرم شروع به سرقت محقق بشه و قابل مجازات هم باشه، باز هم همیشه راه هایی برای تخفیف مجازات وجود داره. مثلاً اگه متهم با مقامات قضایی همکاری کنه، اطلاعات مفیدی بده، از کارش پشیمون باشه و ندامت خودش رو نشون بده، یا اگه تو سن کم مرتکب جرم شده باشه و شرایط خاصی داشته باشه، قاضی میتونه طبق مواد قانونی مربوط به تخفیف مجازات، حکم سبک تری رو براش صادر کنه. حتی ممکنه مجازات حبس رو تبدیل به مجازات های جایگزین حبس (مثل جزای نقدی یا خدمات عمومی رایگان) کنه.
تفاوت های رویه ای و قضایی در برخورد با این نوع جرایم
گاهی اوقات، حتی با وجود قوانین یکسان، ممکنه رویه قضات در دادگاه های مختلف کمی با هم فرق داشته باشه. این تفاوت ها میتونه ناشی از تفسیرهای مختلف از قانون، یا اولویت بندی های متفاوت در برخورد با پرونده ها باشه. یه وکیل کاربلد، با آگاهی از این رویه ها و تجربه ای که داره، میتونه بهترین راه رو برای دفاع از موکلش انتخاب کنه.

نتیجه گیری

خب، پرونده مجازات شروع به جرم سرقت تعزیری رو با هم باز کردیم و سعی کردیم همه ابعادش رو، از تعریف و ارکان گرفته تا انواع مجازات ها و تأثیر قانون جدید کاهش مجازات حبس تعزیری، با زبانی ساده و خودمانی بررسی کنیم. دیدیم که فقط قصد دزدی یا آماده شدن برای اون، جرم نیست، بلکه باید دست به کار بشی و به خاطر یه عامل بیرونی، کارت ناتمام بمونه تا بهش بگن شروع به جرم.

مهم ترین نکته ای که حتماً باید تو ذهنتون بمونه، تأثیرات شگفت انگیز «قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب ۱۳۹۹» هست. این قانون تو موارد زیادی، مخصوصاً برای شروع به سرقت های ساده ای که ارزش مال دزدی شده کمه (زیر ۲۰ میلیون تومن) و سارق هم سابقه کیفری مؤثر نداره، باعث میشه که دیگه اصلاً مجازاتی برای شروع به جرم سرقت وجود نداشته باشه. این یعنی یه تغییر خیلی بزرگ تو سیستم قضایی ما!

در نهایت، چه شما شاکی باشید و مورد اقدام شروع به سرقت قرار گرفته باشید، و چه خدای نکرده خودتون یا یکی از عزیزانتون با این اتهام روبرو شده باشید، باید بدونید که این مسائل حقوقی ریزه کاری های زیادی دارن که هر کسی نمیتونه از پسشون بربیاد. اینجا دیگه وقتشه که از متخصص ها کمک بگیرید. وکلای دادگستری که تو این حوزه تخصص دارن، میتونن با دانش و تجربه شون، بهترین راه رو نشونتون بدن و از حقوق شما دفاع کنن. پس، هیچوقت بدون مشاوره حقوقی تخصصی تو این مسیر قدم نذارید.

دسته های هم موضوع